درس 21 : دائره نصف النهار از مدارات كواكب به حركت اولى ، آنچه فوق افق باشد مدارات يومى اند ، و آنچه تحت افق مدارات ليلى . و هر گاه بخواهيم هر يك از مدارات يومى ، يا ليلى را به دو نيم كنيم كه چون كوكب به نقطه منتصف رسيده است قوس النهار يا قوس الليل به دو نصف منقسم گردد به دائره نصف النهار احتياج افتد . لاجرم دائره نصف النهار عظيمه اى خواهد بود كه به دو قطب افق و دو قطب معدل النهار گذرد پس هر گاه شمس مثلا در فوق افق به دو رسيده است در اكثر معموره ، به تقريب منتصف طلوع و غروب مى باشد . لذا بيرجندى در شرح تذكره گويد : « لو لم تمر دائرة نصف النهار بقطبى الافق و قطبى معدل النهار لم يحصل الغرض منه و هو تنصف قطع المدارات » . مخفى نماند كه كره عالم جسمانى از دائره نصف النهار به دو نيمه شرقى و غربى منقسم مى گردد ، چنانك‌ه از دائره معدل النهار به دو نصف شمالى و جنوبى ، و از دائره افق به دو قسم فوقانى و تحتانى . با اين تفاوت كه شمالى و جنوبى بودن آن ثابت است زيرا كه معدل النهار به نسبت با اشخاص و نقاط مفروض بر سطح ارض رسم نمى شود بلكه عظيمه حركت اولى است كه تغيير و تحويل نمى پذيرد ، بخلاف شرقى و غربى يا فوقانى و تحتانى بودن آن اعنى كره عالم جسمانى كه به نسبت اشخاص و نقاط مفروض بر سطح ارض هر يك از دائره نصف النهار و افق رسم مىشود . چون دائره نصف النهار از دو قطب معدل و دو قطب افق مى گذرد ، آن دو نيز